Terug naar concert

Toelichting bij het concert van The Hague String Trio


Waar kwamen zij vandaan, waar gingen zij heen: al die componisten, die nieuwlichters uit het einde van de 18e eeuw?
Radicaal braken zij met de imposante stijl van de Barok. Eenvoud kwam er voor in de plaats, duidelijke melodieën met begeleiding.
Het spectaculairste voorbeeld vormde Johann Christian Bach. Hij was de jongste zoon van Johann Sebastian Bach, de meester van de Barokke vormen. Johann Christian nam afscheid van de meerstemmigheid en zocht naar een heldere, toegankelijke soort muziek. Johann Christian verhuisde naar Engeland. Daar kwam hij in dienst van koningin Charlotte. Met zijn nieuwe schrijfwijze werd hij beroemd in heel Europa.
In 1765 maakte hij in Londen kennis met de toen 9-jarige Wolfgang Amadeus Mozart, die op tournee was door Europa. Hij gaf het wonderkind les. Mozart zou zijn leven lang dankbaar zijn voor de invloed, die Johann Christian Bach had uitgeoefend op zijn - toen nog prille - stijl.
František Kramář werd geboren in Kamenice in Moravië, maar verliet zijn geboorteland voor een carrière in Hongarije en in Wenen. Aan het eind van zijn leven werd hij kapelmeester aan het hof van de Oostenrijkse keizer Frans de Eerste. Hij begeleidde de vorst op zijn reizen naar Italië en Frankrijk.
Christian Cannabich bleef in zijn geboorteland Duitsland. Geen wonder. In 1757 trad hij als eerste violist toe tot de baanbrekende Mannheimer Hofkapelle. Deze Hofkapelle legde met zijn muziek de basis voor de Weense Klassieke stijl van Haydn, Mozart en Beethoven.
Waarheen ging Mozart? Hij reisde door Europa, maar verbleef aan het einde van zijn leven het liefst in Praag. Daar vierde hij grote triomfen.
Grote triomfen en successen lagen niet op het gebied van de kamermuziek. Toch hielden de componisten van deze intieme muziek, waarin lichtheid en souplesse zo prachtig tot hun recht kwamen. En een hobo toegevoegd aan de strijkersklank verschafte deze een klare lijn en ritmische scherpte.
Johann Christian Bach geeft in zijn Hobokwartet in Bes het initiatief aan de hobo met een elegante melodie. Het Allegro ontwikkelt zich daarna tot een lieflijk spel tussen hobo en viool, waarbij cello en altviool vooral begeleiden. Een sierlijk Rondo Gratioso krijgt even een melancholieke tint in mineur. Bach verdiept hiermee zijn lichtvoetige compositie.
Bachs Hobokwartet behoorde tot de “galante stijl”. František Vincenc Kramář ging door op deze manier van schrijven in zijn Hobokwartet nr. 1 in C, dat hij aan het einde van de 18e eeuw componeerde.
In het Allegro schittert de hoboïst met snelle loopjes en versieringen. De strijkers ondersteunen de solist in modulaties naar mineur. De viool opent het Adagio met een fraaie, lange melodie. Mineur en majeur volgen elkaar op. Kramář plaatst de hobo even op de achtergrond in dit intense gedeelte. Met spontaniteit en dansende ritmes rondt hij zijn fantasierijke Hobokwartet af.
De “Mannheimers” kwamen met nieuwe effecten in de muziek zoals flitsende motieven en het aanzwellende en afnemende volume: het crescendo en het decrescendo. Christian Cannabach was bevriend met Mozart, die de Mannheimers bewonderde en hun stijl perfectioneerde. Cannabachs Hobokwartet in Bes valt op door het samenspel, waarin de hobo minder prominent is dan in de kwartetten van Bach en Kramář. Het rustige eerste deel, Un poco Allegro, toont een evenwichtige verdeling tussen de instrumenten, met korte verrassende solo's van de cello. In Un Poco Andante en Allegro reageren hobo, viool en cello op elkaar met kleine motieven en imitaties. De altviool versterkt de samenklank.
Zo vurig en soms weerbarstig als Wolfgang Amadeus Mozart zijn Allegro voor strijktrio in G laat klinken, zo glaszuiver start hij zijn Hobokwartet in F uit 1781. Alsof Bach op de achtergrond nog regisseert. Maar Mozart liep al vooruit op de emotionele 19e eeuw. In het Allegro vullen hobo en viool elkaar aan in thema's en korte motieven. Contrastrijk volgt hierop het Adagio. De hobo “zingt” een lange, klagende melodie, voorafgegaan door een zwaarmoedige intro van de strijkers. Een flitsend Rondo brengt na dit gloedvolle gedeelte de vrolijkheid weer terug.
Johann Christian Bach nam in zijn tijd een bijzondere positie in. Hij was de zoon van het genie Johann Sebastian Bach en de vroege leermeester van het volgende genie: Wolfgang Amadeus Mozart.

Els de Boer